Նախնադարյան համայնական հասարակարգի երկարատև , բայց անշեղ զարգացման գործընթացում աստիճանաբար ստեղծվում էին նախադրյալներ նոր որակական վերափոխումների համար:Աշխատանքի գործիքների կատարելագործմանը համապատասխան մարդիկ ձեռք էին բերում նոր արտադրական հմտություններ, բարձրացնում էին աշխատանքի արտադրողականությունը,կուլտուրան , բարոյականությունը, հասարակության անդամների շահերը դառնում էին առավել բազմաբնույթ և հակասական:
Արտադրության նախնադարյան եղանակից որակապես նորին անցնելու գործում կարևոր դեր է խաղացել աշխատանքի հասարակական բաժանումը,որը փոխարինեց տղամարդու և կնոջ միջև աշխատանքային ֆունկցիաների բնական բաժանումը: Աշխատանքի առաջին խոշոր հասարակական բաժանումը անասնապահության անջատումն էր հողագործությունից: Այնուհետև, հողագործությունից անջատվեց արհեստը: Ավելի ուշ առանձնանում են մարդկանց խմբեր` վաճառականներ,որոնք զբաղվում էին ապրանքափոխանակությամբ:
Աշխատանքի հասարակական բաժանումը և դրա հետ կապված աշխատանքի գործիքների կատարելագործումը խթանեցին աշխատանքի արտադրողականությունը:Այդ պայմաններում մարդն սկսեց ավելի շատ ապրանք արտադրել, քան անհրաժեշտ էր իրեն` ապրելու համար: Դրա հետևանքով առաջացավ հավելյալ արդյունք ,որն էլ վերջին հաշվով հանգեցրեց մասնավոր սեփկանության առաջացմանը:
Ինչպե՞ս էր դա տեղի ունենում: Հավելյալ արդյունքը հնարավորություն էր ստեղծում առանձին ընտանիքների, նրանց գլխավորների ,առաջին հերթին ավագանիների և զորապետների ձեռքերում կենտրոնացնելու աշխատանքի միջոցներ,ապրանքների պաշար, իսկ հետագայում նաև անջատ հողամասեր: Այսպես ծագեց մասնավոր սեփականությունը: հասարակությունն սկսեց տարբերակվել ըստ գույքային հատկանիշների: Առաջացան հարուստներ և աղքատներ,նրանց շահերը սկսեցին հակասել միմյանց: Առաջինները ձգտում էին ամրապնդել իրենց տնտեսական առավելությունները,մյուսները` փոփոխել իրենց կախյալ վիճակը:
Տնտեսկան այսպիսի պայմաններում իշխանության տոհմացեղային կազմակերպումը անզոր գտնվեց : Այն հարմարեցված չէր այնպիսի հասարակության գործեր կառավարելու, որում անհատների շահերը անհամատեղելի էին:Այդ իսկ պատճառով պահանջվում էր իշխանազոր այլ մարմին, որը կարողանար ապահովել հասարակության որոշ անդամների շահերի առավելությունը ի հաշիվ մյուսների: Այդպիսի պայմաններում հասարակական հարաբերությունների կոորդինացումը կորցնում էր իր հավասարակշռությունը : Հասարակությունը,մարդկանց տնտեսապես անհավասար խմբերի / դասակարգերի/ տրոհվելու հետևանքով , օբյեկտիվորեն ծնում է իշխանության այնպիսի կազմակերպում ,որը պետք է մի կողմից պահպաներ ունևորների շահերը, իսկ մյուս կողմից` զսպեր հակասությունը նրանց և հասարակության տնտեսապես կախյալ վիճակում գտնվող մասի միջև: Հասարակությունից առանձնացված այդպիսի կազմակերպություն եղավ պետությունը: Հենվելով Լյուիս Մորգանի բազմամյա հետազոտությունների վրա` Ֆ. Էնգելսը գրել է,որ տնտեսապես իշխող դասակարգը պետության շնորհիվ դառնում է նաև քաղաքապես իշխող դասակարգ :
Պետությունը հատուկ հասարակական կազմակերպություն է , որը ի տարբերություն նախնադարյան համայնական հասարակարգի իշխանության կազմակերպության ,բաղկացած է մշտապես հասարակական գործերի կառավարմամբ զբաղվող հատուկ մարմիններից: Պետականորեն կազմակերպված հասարակության առաջին ձևը ստրկատիրական հասարակությունն էր , որը հիմնականում բաժանվում էր ստրուկների և ստրկատերերի: Ստրկատիրական պետությունը ապահովում, զսպում և կոորդինացնում էր նրանց շահերի անհաշտելիությունը: Ստրկատրիրական պետության կառուցվածքը , գործունեության բովանդակությունը համապատասխանում էին այդ հասարակության զարգացման մակարդակին:
Վ.Ի.Լենինը գրել է, որ <<պետությունը դրսևորում և արգասիք է դասակարգային հակասությունների անհաշտելիությն,որոնք օբյեկտիվորեն չեն կարող հաշտեցվել>>:
Էնգելսը հիշատակում է պետության ծագման երեք հիմնական ձևեր` աթենական,հռոմեական և հին գերմանական: Աթենականը պետության ծագման ամենամաքուր, ամենադասական ձևն է ,քանի որ պետությունը ծագում է անմիջապես ցեղային կարգի ներսում զարգացող դասակարգային հակադրություններից:
Հռոմում պետության կազմավորումն արագացվեց հռոմեկան տոհմային ազնվականության /պատրիկների / դեմ հռոմեական տոհմերից դուրս ապրող իրավազուրկների պլեբեյների պայքարով:
Հին գերմանական պետության առաջացմանը ,ինչպես նշում է Ֆ. Էնգելսը ,զգալիորեն նպաստել է ուրիշների ընդարձակ տարածքների նվաճումը ,որոնց վրա իշխելու համար ցեղային կազմակերպությունը հարմար չէր:





